Sprookjesfestival

'Het echte wint 't van namaak'. Sprookjes staan altijd vol tegenstellingen. Zo ook De nachtegaal van Hans Christian Andersen.Een verhaal over de keizer van China die een prachtig zingende nachtegaal vervangt door een mechanische versie die altijd precies doet wat men verwacht. Met bijna fatale gevolgen. "Het is een verhaal over natuur en techniek, over echt en namaak, over vals en zuiver, eerlijkheid en oplichterij", zegt Kees van Kooten, die het verhaal drie jaar geleden hertaalde en op rijm en ritme zette, op muziek van Theo Loevendie. "De twee vogels zijn een verschil van dag en nacht. Daarom heb ik mijn versie De dag- en nachtegaal genoemd. De 'dagtegaal' is de mechanische vogel die de hele dag kan doorgaan, de nachtegaal is de romantiek."

In het kader van het Sprookjesfestival, dat zaterdag in Arnhem begint, vertelt Kees van Kooten het verhaal samen met een ensemble van Het Gelders Orkest. Zoals hij het afgelopen jaren al met diverse ensembles heeft opgevoerd. Elke keer is dat weer anders, elke keer klinkt de klarinet als nachtegaal en de trompet als 'dagtegaal' verschillend. En zo hoort dat ook bij een verhaal dat mensen een spiegel wil voorhouden dat het voorspelbare uiteindelijk geen stand houdt. "De werkelijkheid is niet te overtreffen. Dat is de moraal van dit sprookje", legt Van Kooten uit. "Het is briljant gevonden van Andersen dat de massa het mechanische mooier vond dan het echte. Maar als je goed luistert, dan wint het echte het boven de namaak."

Theo Loevendie componeerde de muziek in 1974, bij de tekst van een oude vertaling van het sprookje. Het is een van zijn bekendste composities. "Het is jarenlang opgevoerd met die slechte, logge vertaling die niet echt aansloot bij de muziek. Toen Theo tachtig werd, vroeg hij me de tekst eens te bekijken. Daar ben ik toen voor gaan zitten", zegt Van Kooten. "Ik heb de tekst opnieuw verteld, gemoderniseerd, rijmend gemaakt en gezorgd dat er ook iets te lachen valt voor kinderen. Daarom heb ik een paar rollen en stemmetjes toegevoegd zodat er het een en ander gebeurt." De bewerking van het sprookje kostte hem vier maanden, een van zijn langste klussen ooit. De dag- en nachtegaal is een van de vele verhalen die Van Kooten heeft geschreven sinds hij in 1998 een punt zette achter zijn televisiecarrière met Wim de Bie, achter zijn wekelijkse column in Humo en de jaarlijkse Bescheurkalender. "Sindsdien kan ik doen waar ik zin in heb. Ik had altijd wel zin in wat ik deed, maar altijd waren er deadlines. Nu kan ik iets schrijven en het een paar dagen laten liggen voordat ik verderga. Dat levert veel op, tijd is een creatieve factor. Die manier van werken is een ontdekking voor mij."

Naast de voorstellingen en het schrijven van verhalen is Van Kooten momenteel samen met Wim de Bie bezig met het samenstellen van een nieuw overzicht van hun omvangrijke gezamenlijke televisie-oeuvre, dankzij de vondst van honderden videobanden vol ruw materiaal in het VPRO-archief. "We wisten helemaal niet dat dit bewaard was gebleven. We hadden het nooit teruggezien. Het is één wonderlijke schatkamer, ook met hilarische bloopers." Daarnaast werkt het duo met Coen Verbraak aan een documentaire over Van Kooten en De Bie die in januari in drie delen wordt uitgezonden. "Op de zondagavond, ja. Want dat was eigenlijk toch wel ónze avond."