Parallel lopende films

Veel hedendaagse animatiefilms zijn eigenlijk twee films tegelijk: eentje voor de jonge toeschouwers en eentje voor hun volwassen begeleiders.Het avontuurlijke, direct toegankelijke verhaaltje wordt versierd met allerlei filmverwijzingen, dubbele bodems en ironische grapjes die de kleine kijker onmogelijk kan vatten, maar die films als Shrek (2001) in volwassen ogen een stuk aantrekkelijker maken. Momenteel verzorg ik in Brabant voorstellingen rond Peter Pan (1924), en met die allereerste filmbewerking van J.M. Barrie's toneelstuk doen verteller Daan van Dijsseldonk en ik eigenlijk precies hetzelfde: we maken er een film van voor kinderen én volwassenen. Peter Pan richt zich natuurlijk sowieso op alle leeftijden, met het jongetje dat niet wil opgroeien als hoofdpersonage; je wordt door dat gegeven uitgenodigd om weer kinderlijk naar de wereld te kijken, liefst zo naïef en open mogelijk - ook wanneer je al dertig of zestig bent. Herbert Brenons film laat aan de eerste scène een tekst vooraf gaan, die expliciet adviseert om nep- baarden en kostuums toch vooral als echte baarden en kleren te zien; om de sprookjeswereld die zich zal ontvouwen te accepteren als iets werkelijks. Dat voorschrift zal aan alle jeugdige toeschouwers voorbij gaan, hoe mooi Daan van Dijsseldonk het in onze voorstelling ook naar Nederlands vertaalt. Kinderen hebben zo'n advies ook helemaal niet nodig. Het is vooral een kijkwijzer voor volwassenen.

Dat deze klassieke Peter Pan bij ons uit twee parallel lopende films bestaat, hopen Daan en ik te bereiken met onze behandeling van de tussentitels. Zoals in elke film uit de zwijgende periode wordt de dialoog tussen de beelden door in tekstblokken gepresenteerd. Een aantal van die Engelse tussentitels hebben we onvertaald gelaten; zodat alleen volwassenen en kinderen die Engels kunnen lezen, weten wat er staat. In de film wordt het meisje Wendy door Peter verleid om moeder van de Lost Boys te worden; het vrouwbeeld dat zij krijgt aangemeten, is zo ouderwets dat we er kinderen van nu niet mee lastig willen vallen. Dus zwijgt Daan zodra er weer iets over sokken stoppen wordt gezegd, of wanneer Peter doet alsof hij de vader des huizes is die vanuit de leunstoel toekijkt hoe moeder de vrouw haar kroost verzorgt.

Het is een uitdaging om er op die manier een meer gelaagde voorstelling van te maken. Maar het mooiste blijven toch de momenten waarop kinderen en volwassenen één hecht publiek vormen. Zoals in de scène waar elfje Tinkerbell dreigt te sterven en Peter direct de hulp van de toeschouwer inschakelt. 'Als jullie in elfjes geloven, klap dan zo hard als je kunt!' roept hij met Daans stem naar de zaal, terwijl actrice Betty Bronson (Peter Pan werd traditioneel door een vrouw gespeeld) iedereen in vol close up aankijkt. Reken maar dat er dan flink geklapt wordt, door jong en oud, tot het licht van Tinkerbell weer begint te branden en het verhaal verder kan. Fantastisch, en uiterst ongewoon, een film die om een applaus voor zichzelf vraagt. Maar dat is dan weer typisch zoiets wat je alleen als volwassene denkt.