'Wat je zoekt, vind je niet in drank, spuit of seks'

door Jos van der Burg
Of hij zelf ervaring heeft met verslaving? In een hotelkamer in Rotterdam, waar Steve McQueen te gast is op het filmfestival, klinkt een aanstekelijke lach. "Nee, ik wilde er een film over maken, omdat niemand dat nog had gedaan. Zo simpel is het."
Shame gaat over New Yorker en dertiger Brandon, die verslaafd is aan seks. Iedere dag staat in het teken van dwangmatige consumptie van seks, van internetporno tot hoeren, van masturbatie tot geile chats. Met Brandon wil McQueen laten zien dat seksverslaving niet verschilt van drugs- en alcoholverslaving.
"Zoals iedere verslaafde verbergt Brandon als een soort MI5-agent de sporen van zijn verslaving. Ik vond het verbazingwekkend om in de research te ontdekken hoe behendig verslaafden dat doen. Ook vertoont Brandon het rituele gedrag van iedere verslaafde. Zijn leven wordt beheerst door vaste patronen."
Anders dan met alcohol- en drugsverslaving kan de kijker een film over seksverslaving niet makkelijk van zich wegduwen, meent McQueen. "Die verslavingen kun je als iets exotisch zien, iets wat niets met jou te maken heeft, maar seks raakt iedereen. Het brengt verslaving dichterbij." Om dat laatste is het McQueen te doen. Hij wil begrip kweken voor verslaafden. "In het algemeen hebben mensen geen flauw idee wat verslaving inhoudt. Daarom kunnen ze geen sympathie voor verslaafden opbrengen. Met mijn film wil ik laten zien dat er tussen hen en ons weinig verschil is. Brandon is niet noodzakelijkerwijs het sympathiekste personage ter wereld, maar hopelijk krijg je enig begrip voor hem."
Waarom doet Brandon zichzelf dit aan? Hij is aantrekkelijk en heeft een goede baan. Waarom ruïneert hij toch zijn leven? McQueen probeert een verklaring te vinden. "Er is nooit één reden waarom iemand verslaafd raakt. Er moet een pijn zijn die gestild moet worden. Brandons zus zegt dat zij en Brandon geen slechte mensen zijn, maar van een slechte plek komen. Ze wijst niet letterlijk naar hun ouders, maar het geeft een idee waar je moet zoeken."
Shame is een rauwe, fysieke film, die de kijker aan zijn stoel nagelt. "Ik wil dat de kijker de film als een rollercoaster ervaart en er later over gaat nadenken. De film begint voor mij bij het verlaten van de bioscoop. Ik ben er trots op dat overal mensen over Shame praten. Dat betekent dat ik iets heb gemaakt dat entertainment overstijgt. Dat Shame uit de bioscoop in de echte wereld is terecht gekomen. Brandon verlangt naar een intieme menselijke relatie, maar kan die niet creëren."
McQueen is geen moralistische filmmaker, maar uit zijn film mogen we van hem wel een les trekken. "Wat je zoekt, vind je niet in neuken, in een fles of door iets in je aderen te spuiten."